Poziomy angielskiego A1–C2: co naprawdę znaczą i jak sprawdzić swój

Poziom angielskiego opisuje się skalą od A1 do C2. A1 i A2 to poziom podstawowy, B1 i B2 to samodzielność, C1 i C2 to biegłość. W praktyce: na B1 dogadasz się na wakacjach i w prostych sprawach w pracy, na B2 możesz pracować po angielsku i prowadzić spotkanie, na C1 angielski przestaje Cię ograniczać, także wtedy, gdy trzeba kogoś przekonać albo zażartować.

Gorzej z drugą połową pytania, czyli z tym, jak sprawdzić, gdzie jesteś Ty. Darmowe testy w internecie mają zwyczaj dopisywać pół poziomu, a „B2” w CV bywa bardziej deklaracją niż opisem. Poniżej rozpisuję, co każdy poziom znaczy w konkretnych sytuacjach, i daję Ci listę pytań, na które możesz sobie odpowiedzieć bez nauczyciela. Jeśli interesuje Cię, ile godzin dzieli jeden poziom od drugiego, to osobny temat i opisałem go w tekście o tym, ile trwa nauka angielskiego.

Skąd się wzięła skala A1–C2 i kto ją ustala

Skala to CEFR (Common European Framework of Reference for Languages), po polsku ESOKJ, czyli Europejski System Opisu Kształcenia Językowego. Opracowała ją Rada Europy, a w 2020 roku wydała uzupełnienie, tak zwany Companion Volume, z dodatkowymi opisami, między innymi dotyczącymi interakcji online i mediacji.

Najważniejsza rzecz o CEFR: to nie jest lista słówek ani czasów gramatycznych. Każdy poziom opisano zdaniami typu „potrafię”, na przykład dla B2: Can interact with a degree of fluency and spontaneity that makes regular interaction with native speakers quite possible without strain for either party. Czyli: rozmowa z rodzimym użytkownikiem języka nie męczy żadnej ze stron. Nie ma tu słowa o past perfect continuous.

To ma konsekwencje. Poziom mierzy, co robisz językiem, a nie co o nim wiesz. Osoba, która bezbłędnie rozwiązuje test z trybów warunkowych, ale na spotkaniu milczy, bo nie zdąży ułożyć zdania, nie jest na B2, choćby miała to wypisane na trzech certyfikatach.

Każdy poziom w praktyce: praca, wakacje, spotkanie

Opisy Rady Europy są precyzyjne, ale abstrakcyjne. Tak wyglądają w sytuacjach, o które najczęściej pytają mnie dorośli uczniowie:

Kolumna „na spotkaniu” opiera się na skali Rady Europy dla dyskusji formalnych, pozostałe to mój przekład opisów ogólnych na sytuacje z życia. Zwróć uwagę, że przy A1 i A2 wciąż pojawia się warunek: rozmówca mówi wolno, pomaga, możesz poprosić o powtórzenie. Na B1 ten warunek słabnie, na B2 znika. To dobry sposób, żeby rozróżnić poziomy bez żadnego testu.

Poziom B2 angielski: co to znaczy i dlaczego każdy ma go w CV

B2 to górna granica „samodzielności” i jednocześnie poziom, od którego zaczyna się większość poważnych wymagań: studia, rekrutacje w międzynarodowych firmach, praca z klientem zagranicznym. Dlatego w CV pojawia się tak często. Problem polega na tym, że wpisujemy go na podstawie różnych rzeczy: zdanej kiedyś matury, kursu, który „kończył się na B2”, albo wyniku testu online.

Rekruter, który mówi po angielsku, sprawdza to zwykle w pierwszych dwóch minutach rozmowy, pytaniem w stylu Could you walk me through a project you're proud of?. Jeśli odpowiedź to trzy zdania z długimi przerwami, słowo „B2” w CV zaczyna działać przeciwko Tobie, bo rodzi pytanie, co jeszcze zostało tam zaokrąglone w górę.

Najczęstszy obraz „papierowego B2”, który widzę na lekcjach próbnych, wygląda tak: dobre rozumienie tekstu, przyzwoite słownictwo bierne, a w mówieniu zdania budowane słowo po słowie z polskiego.

Pierwsze zdanie jest zrozumiałe. Tyle że poziom B2 to nie tylko bycie zrozumianym, ale mówienie bez wysiłku dla słuchacza, a tu słuchacz musi w locie poprawiać czas i szyk.

Dlaczego testy online zawyżają Twój poziom

Większość darmowych testów poziomu to pytania zamknięte: wybierz właściwą formę czasownika, uzupełnij lukę, zaznacz, co znaczy dane słowo. Nawet porządne narzędzia mierzą głównie umiejętności receptywne. Popularny i dobrze przygotowany EF SET w swojej standardowej wersji składa się z części czytania i słuchania, a jego twórcy sami piszą, że nie sprawdza mówienia ani pisania.

Wynika z tego kilka rzeczy, które warto mieć z tyłu głowy:

• Rozpoznać to nie to samo, co użyć. Wybranie has been spośród czterech opcji zajmuje sekundę. Wyprodukowanie go samemu w środku rozmowy, bez podpowiedzi, to zupełnie inna umiejętność.
• Test nie liczy czasu reakcji. Możesz się zastanawiać nad pytaniem pół minuty. W rozmowie masz dwie sekundy, zanim cisza zrobi się niezręczna.
• Polska szkoła dobrze uczy gramatyki. To akurat komplement, ale sprawia, że Polacy wypadają w testach gramatycznych wyraźnie lepiej, niż mówią.
• Nikt nie słyszy Twojej wymowy. A to ona decyduje, czy rozmówca musi się wysilać. O typowych polskich problemach z wymową pisałem w tekście o fonetyce.

Nie znaczy to, że testy online są bezużyteczne. Dobrze pokazują, jak rozumiesz tekst i nagrania. Traktuj jednak ich wynik jako górną granicę, a nie opis tego, jak wypadniesz w rozmowie.

Jak sprawdzić poziom angielskiego samodzielnie: lista kontrolna

Do tego nie potrzebujesz mnie. CEFR ma nawet osobną tabelę do samooceny, a opisy „potrafię” są napisane właśnie po to, żeby dało się je przyłożyć do siebie. Poniżej moja wersja, sprowadzona do konkretnych zadań. Uczciwa zasada: zaliczasz poziom, jeśli robisz wszystkie rzeczy z listy bez przygotowania, nie „raczej tak”.

B1: czy potrafisz…

• opowiedzieć przez dwie minuty o ostatnim urlopie, z przebiegiem wydarzeń i jednym problemem, który się pojawił?
• zrozumieć główny sens krótkiego nagrania na znany Ci temat, mówionego wyraźnie?
• wyjaśnić w kilku zdaniach, dlaczego podjęto jakąś decyzję w Twojej pracy lub szkole?

B2: czy potrafisz…

• przez pięć minut rozmawiać z obcokrajowcem na temat zawodowy tak, żeby żadne z was nie musiało zwalniać?
• przedstawić dwie opcje, podać zalety i wady każdej i powiedzieć, którą wybierasz?
• obejrzeć odcinek serialu lub podcast na znany temat bez napisów i opowiedzieć, o czym był?
• odpowiedzieć na kontrargument na spotkaniu, zanim rozmowa pójdzie dalej?

C1: czy potrafisz…

• zrozumieć, że ktoś mówi z ironią albo daje do zrozumienia coś, czego nie mówi wprost?
• przeprowadzić prezentację z pytaniami z sali, bez czytania z kartki i bez szukania słów?
• napisać ten sam mail w dwóch wersjach: do przełożonego i do kolegi z zespołu, tak żeby różnica była wyraźna?

Czytasz na C1, mówisz na B1: nierówny profil

Pytanie „jaki mam poziom” zakłada, że jest jeden. Zwykle nie jest. Sama Rada Europy opisuje osobno słuchanie, czytanie, mówienie i pisanie, a CKE w wymaganiach maturalnych rozdziela rozumienie wypowiedzi od reszty. U Polaków najczęściej widzę ten sam układ: czytanie najwyżej, słuchanie trochę niżej, pisanie jeszcze niżej, mówienie na końcu. Programista, który od lat czyta dokumentację po angielsku, potrafi rozumieć tekst na poziomie C1 i mówić na B1.

To nie jest problem, dopóki wiesz, który profil masz. Staje się problemem, gdy decyzje podejmujesz na podstawie najwyższej liczby. Jeśli praca wymaga od Ciebie rozmów z klientem, liczy się Twój poziom mówienia, a nie czytania. I wtedy zamiast kolejnego kursu ogólnego, który zaczyna od czytanek, lepiej działa praca skupiona na mówieniu, taka jak na lekcjach speakingu i konwersacji.

Nie zaczynam od pytania o poziom. Pytam, kiedy ostatnio angielski Cię zawiódł. Odpowiedź mówi mi więcej niż każdy test, bo pokazuje, której umiejętności brakuje, a nie jaką literę ktoś kiedyś wpisał w formularzu.

Adrian Ekrem — lektor, native speaker, Wrocław

Gdzie na skali leży matura i popularne certyfikaty

To zestawienie przydaje się, gdy ktoś pyta o poziom, a Ty masz w ręku tylko wynik egzaminu. Wartości pochodzą z dokumentów instytucji egzaminacyjnych; przy IELTS to przedziały, bo każdą sprawność ocenia się osobno.

Poziomy maturalne podaje CKE w wymaganiach dla egzaminu w obecnej formule; przed maturą sprawdź aktualny informator, bo to jedyny wiążący dokument. Dwie uwagi praktyczne. Po pierwsze, matura mierzy poziom w dniu egzaminu. Jeśli od tamtej pory angielskiego nie używasz, wynik sprzed kilku lat mówi niewiele o dzisiejszym. Po drugie, zdana matura rozszerzona nie znaczy, że wszystkie cztery sprawności są na B2. Egzamin pisemny sprawdza rozumienie, środki językowe i pisanie, a mówienia na rozszerzeniu nie ma. Egzamin ustny zdaje się bez określania poziomu, a środki językowe ocenia się tam w odniesieniu do B1. Jeśli dopiero się do niej przygotowujesz, zajrzyj na stronę kursu maturalnego.

Przy certyfikatach liczy się, czego wymaga konkretna uczelnia albo pracodawca. Który egzamin wybrać, jeśli masz wybór, rozpisałem w porównaniu TOEFL czy IELTS dla Polaków.

Jak wygląda diagnoza poziomu na lekcji próbnej

Bezpłatna, 30-minutowa lekcja próbna zaczyna się u mnie od rozmowy, nie od testu. Zadaję pytania o coraz bardziej złożone rzeczy: od tego, czym się zajmujesz, przez opis problemu, po wyrażenie i obronę opinii. Poziom widać w momencie, w którym zdania zaczynają się sypać. Równolegle notuję w udostępnionym Google Doc błędy, które słyszę, bez przerywania Ci w pół zdania. Omawiamy je na końcu.

Osobno słucham wymowy. Diagnozuję ją fonetycznie, od miejsc artykulacji, bo to one tłumaczą, dlaczego konkretne dźwięki wychodzą po polsku, a nie samo „masz akcent”. Po lekcji dostajesz krótkie podsumowanie w PDF: gdzie realnie jesteś w mówieniu i rozumieniu, co ciągnie Cię w dół i od czego zacząć.

Lekcje prowadzę sam, od poziomu początkującego do C1, online w całej Polsce albo stacjonarnie we Wrocławiu, u Ciebie w domu albo w kawiarni. Jeśli z rozmowy wyjdzie, że potrzebujesz tylko regularnej praktyki, a nie korepetycji, powiem to wprost.

Podsumowanie

Poziom angielskiego to nie jedna litera, tylko cztery sprawności, które zwykle leżą na różnych wysokościach. Testy online pokazują górną z nich, a rozmowa kwalifikacyjna sprawdza dolną.

Zrób dziś jedną rzecz: przejdź listę kontrolną z tego tekstu dla poziomu, który masz w CV, i nagraj dwuminutową odpowiedź z ćwiczenia. Jeśli wszystko się zgadza, masz poziom, którego możesz bronić. Jeśli nie, umów bezpłatną lekcję próbną. W pół godziny sprawdzimy, gdzie jesteś w mówieniu, i dostaniesz na piśmie, od czego zacząć.